Op deze pagina treft u per hoofdstuk van het boek refenties aan naar de onderliggende literatuur, waar mogelijk voorzien van links. De hele referentie lijst is te downloaden als pdf of te benaderen via het menu aan de rechterkant van deze pagina.

Literatuurlijst

Enkele bronnen zijn dermate relevant voor een groot deel van het boek dat deze vooraf apart worden benoemd en daarna niet meer worden herhaald. Dit betreft bijvoorbeeld de rapporten van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), die te vinden zijn via www.ipcc.ch/reports/.

Veelgebruikte bronnen

1. Het maatschappelijk klimaatdebat

Kader: Internet en social media

Waarom de klimaatwetenschap wordt afgewezen

Kader: Vergelijkbaar debat over de ozonlaag

De rol van de media

Wetenschappelijke consensus

Kader: 97 procent?

Het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC)

Algemene kenmerken van wetenschapsontkenning

Kader: Onzekerheid en risico

2. De basis: energie, temperatuur en broeikaseffect

De temperatuur van de aarde

Kader: Hoe warm is de aarde?

Het natuurlijke broeikaseffect

Kader: De ontdekking van het broeikaseffect

Energiebalans van de aarde

Het versterkte broeikaseffect

Kader: Het verschrikkelijke broeikaseffect van Venus

Terugkoppelingen

3. De rol van CO2 in het klimaat

De snelle toename van CO2

De huidige CO2-toename komt door de mens

De koolstofcyclus

De duizendjarige tijdschaal van CO2

De rol van CO2 in het verre verleden

Kader: De verweringsthermostaat

Vanaf de dinosaurussen tot nu

4. Het klimaat verandert in hoog tempo

Opwarming van het aardoppervlak

Kader: Warmt de aarde echt op?

Satellietmetingen

Kortetermijnvariatie versus langetermijntrend

De oceanen als warmtereservoir

Zeespiegel

Zee-ijs

Sneeuw

Gletsjers

De grote ijskappen

Biologische veranderingen

5. Oorzaken van klimaatverandering

Klimaatschommelingen

De zon

Kader: Invloed vanuit de kosmos

Vulkanen

Broeikasgassen

Kader: Is waterdamp het belangrijkste broeikasgas?

Aerosolen

Kader: Global cooling?

Andere factoren

Menselijke versus natuurlijke invloed

De vingerafdrukken van de mens

Klimaatmodellen

Kader: Appels met peren vergelijken

6. De toekomst zal het leren

Klimaatgevoeligheid

Kader: Wetenschappelijke zoektocht

Wat betekent dit voor het toekomstige klimaat?

Zeespiegelstijging en risico

7. Gevolgen van klimaatverandering

Veranderende weerpatronen

Orkanen

Kantelpunten

Zeespiegelstijging

Effecten op de natuur

Mens en maatschappij

8. Wat nu? Er zijn dingen die we kunnen doen!

Adaptatie en mitigatie

Internationaal klimaatbeleid

Kader: Helpt het akkoord van Parijs wel?

Nederlands klimaatbeleid

Economie, ecologie en bevolking

Emissiereductie

Kader: Een zonnescherm voor de aarde

Elektrificatie en waterstof

Duurzame energie

Biomassa

Kernenergie

Kosten en baten

Kader: Een klein land in een grote wereld

Beprijzen van CO2-uitstoot

Individuele verantwoordelijkheid versus structurele verandering

Illustratieverantwoording

Figuren

De herkomst van de data of van de figuren is hieronder aangegeven. Figuren 12 en 13 zijn met toestemming overgenomen van het IPCC en figuur 15 van Worldmapper. De andere figuren zijn gemaakt door Jos Hagelaars.

Tekeningen

De tekeningen zijn gemaakt door Marije Mooren. De volgende bronnen hebben ter inspiratie gediend: